Dijital Bahis Tuzağı: Görünmeyen Bağımlılık
Dijital çağda büyüyen bir ruh sağlığı sorunu: Kumar ve sanal bahis bağımlılığı
Sanal bahis, kumar bağımlılığına yol açıyor
Kumar ve sanal bahis bağımlılığının temelinde beynin ödül ve motivasyon sistemlerinin yer aldığını belirten İstanbul Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalından Dr. Öğr. Üyesi Zuhal Doğan Bektaş, özellikle belirsiz ödül mekanizmasının, bu bağımlılığın geliştirilmesinde etkili olduğunu vurguladı. Dr. Öğr. Üyesi Zuhal Doğan Bektaş, “Kumar ve sanal bahis bağımlılığında kişinin ne zaman kazanacağını öngörememesi (değişken oranlı pekiştirme), dopamin salınımını artırarak davranışın tekrar edilmesini güçlendirir” dedi. Araştırmaların yetişkin nüfusun yaklaşık yüzde 1-3’ünde klinik düzeyde kumar oynama bozukluğu geliştiğini gösterdiğini söyleyen Dr. Öğr. Üyesi Zuhal Doğan Bektaş, sanal bahsin, kumar bağımlılığını tetikleyebileceğini kaydetti.
İstanbul Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalından Dr. Öğr. Üyesi Zuhal Doğan Bektaş, Yeşilay Haftası kapsamında kumar ve sanal bahis bağımlılığına ilişkin değerlendirmede bulundu.
Sanal bahis ve kumar bağımlılığının günümüzde en önemli sosyal sorunlardan biri olarak öne çıktığını belirten Dr. Öğr. Üyesi Zuhal Doğan Bektaş, “Son dönemde kumar ve özellikle sanal bahis bağımlılığına ilişkin psikiyatri başvurularının ve bu sorunla ilgili toplumsal tartışmaların artması, bu davranışların bireysel, rutin bir alışkanlığın ötesinde önemli toplumsal bir ruh sağlığı sorunu haline geldiğini göstermektedir” dedi.
Yetişkin nüfusun yüzde 1-3’ünde kumar oynama bozukluğu var
Dijital araçların hayatın ayrılmaz bir parçası olması nedeniyle bağımlılık riskinin arttığını ifade eden Dr. Öğr. Üyesi Zuhal Doğan Bektaş, “Dijital teknolojilerin yaygınlaşmasıyla birlikte kumar davranışı fiziksel mekânlardan çevrim içi ortamlara taşınmış, erişimin kolaylaşması ise bağımlılık riskini belirgin şekilde artırmıştır. Araştırmalar, yetişkin nüfusun yaklaşık yüzde 1–3’ünde klinik düzeyde kumar oynama bozukluğu geliştiğini, riskli kumar davranışlarının ise toplumun daha geniş bir kesimini etkilediğini göstermektedir. Uzmanlar, bu durumun yalnızca ekonomik kayıplarla sınırlı olmadığını; psikolojik, sosyal ve ailevi sonuçları olan karmaşık bir davranışsal bağımlılık tablosu olduğunu vurgulamaktadır” diye konuştu.
Sanal bahis, kumar bağımlılığını tetikleyebilir
Kumar bağımlılığı ile sanal bahis bağımlılığının benzerliklerine dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Zuhal Doğan Bektaş, “Psikiyatride kumar bağımlılığı, ‘kumar oynama bozukluğu’ olarak adlandırılan ve kişinin kumar davranışı üzerindeki kontrolünü kaybetmesiyle karakterize bir davranışsal bağımlılıktır. Bu bozukluk, madde kullanım bozukluklarıyla benzer nörobiyolojik mekanizmalara sahip olması nedeniyle aynı başlık altında değerlendirilmektedir” dedi.
Sanal bahis bağımlılığının ise temelde aynı bağımlılık mekanizmasına dayanmakla birlikte kumarın dijital ortamda gerçekleşen bir biçimi olduğunu söyleyen Dr. Öğr. Üyesi Zuhal Doğan Bektaş, “Ancak çevrim içi sistemlerin bazı özellikleri, bağımlılık gelişimini hızlandırabilmektedir. Günün her saatinde erişilebilir olması, cep telefonları üzerinden kolayca oynanabilmesi ve sonuçların çok hızlı öğrenilmesi kişinin davranışı durdurmasını zorlaştırır. Çalışmalar, çevrim içi kumar oynayan bireylerde, problemli kumar davranışı gelişme riskinin geleneksel kumara kıyasla daha yüksek olabileceğini göstermektedir” uyarısında bulundu.
Belirsiz ödül mekanizması, dopamin salınımını artırıyor
Kumar ve sanal bahis bağımlılığının nedenlerine değinen Dr. Öğr. Üyesi Zuhal Doğan Bektaş, “Kumar ve sanal bahis bağımlılığı, irade zayıflığıyla açıklanamaz. Bu davranışların temelinde beynin ödül ve motivasyon sistemleri yer almaktadır. Özellikle belirsiz ödül mekanizması yani kişinin ne zaman kazanacağını öngörememesi (değişken oranlı pekiştirme), dopamin salınımını artırarak davranışın tekrar edilmesini güçlendirir. Bu mekanizma, bağımlılık geliştirme açısından en güçlü öğrenme modellerinden biri olarak kabul edilmektedir” dedi.
Kumar bağımlılığına psikiyatrik sorunlar eşlik ediyor
Araştırmaların kumar bağımlılığı olan bireylerin önemli bir kısmında eşlik eden psikiyatrik sorunlar bulunduğunu gösterdiğini söyleyen Dr. Öğr. Üyesi Zuhal Doğan Bektaş, “Klinik örneklemlerde kumar bağımlılığı olan kişilerin yaklaşık yüzde 40–60’ında depresyon veya anksiyete bozuklukları eşlik edebilmektedir. Ayrıca oyun bağımlılığı, internet bağımlılığı ve dürtü kontrol bozuklukları ile örtüşen nöropsikolojik özellikler sıklıkla görülmektedir. Bu nedenle kumar davranışı çoğu zaman kişinin stresle veya olumsuz duygularla baş etme yöntemi haline gelebilmektedir” diye konuştu.
DEHB’li bireylerde ödül arayışı bağımlılık riskini artırıyor
“Araştırmalar, bazı bireylerin kumar ve bahis bağımlılığı açısından daha yüksek risk taşıdığını göstermektedir” diyen Dr. Öğr. Üyesi Zuhal Doğan Bektaş, şunları söyledi:
“Genç yaşta kumar içerikleriyle karşılaşma, dürtüsell ik ve risk alma eğiliminin yüksek olması, ekonomik stres, hızlı kazanç beklentisi ve ailede bağımlılık öyküsünün bulunması önemli risk faktörleri arasındadır. Özellikle dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan bireylerde ödül arayışı ve anlık karar verme eğiliminin yüksek olması bağımlılık riskini artırabilmektedir.
Çevrimiçi ortamlarda fazla zaman geçirilmesi risk faktörü
Sosyal çevrede kumarın normalleştirilmesi, spor müsabakalarıyla bahis içeriklerinin ilişkilendirilmesi ve dijital platformların sürekli teşvik edici yapısı da davranışın riskli hale gelmesine katkıda bulunmaktadır. Genç yetişkinlerin çevrimiçi ortamlarda daha fazla zaman geçirmesi, bağımlılık gelişimi açısından önemli bir çevresel faktör olarak değerlendirilmektedir.”
Sanal bahis bağımlılığı neden artış gösteriyor?
Sanal bahis bağımlılığındaki artışın, teknolojik ve sosyal değişimlerin birleşimiyle açıklanabileceğini kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Zuhal Doğan Bektaş, “Akıllı telefonların yaygınlaşması sebebiyle bahis platformlarına anlık erişim mümkün hale gelmiş, canlı bahis uygulamaları kısa aralıklarla tekrar eden karar verme döngüsü oluşturarak beynin ödül sistemini yoğun biçimde uyarmaya başlamıştır. Araştırmalar, çevrimiçi kumar platformlarında işlem hızının artmasının dürtüsel kararları artırdığını ve kontrol kaybını kolaylaştırdığını göstermektedir. Ayrıca küçük miktarlarla başlanabilmesi risk algısını azaltırken kayıpların fark edilmesini geciktirebilmektedir. Sosyal medyada paylaşılan kazanç hikâyeleri gerçekçi olmayan kazanma beklentilerini güçlendirebilmekte, özellikle ekonomik kriz dönemlerinde hızlı kazanç arayışı davranışı daha cazip hale getirebilmektedir. Bu faktörlerin birleşimi, sanal bahis sistemlerini klasik kumar ortamlarına kıyasla daha güçlü bir bağımlılık riski haline getirmektedir” uyarısında bulundu.
Erken dönemde destek kronikleşmeyi önlüyor
Kumar ve sanal bahis bağımlılığının tedavi edilebilir ruhsal bozukluklar arasında yer aldığını kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Zuhal Doğan Bektaş, sözlerini şöyle tamamladı:
“Bilişsel Davranışçı Terapi, kişinin kumarla ilgili hatalı düşünce kalıplarını fark etmesine ve dürtü kontrolünü güçlendirmesine yardımcı olurken motivasyonel görüşme teknikleri değişim sürecini desteklemektedir. Eşlik eden depresyon, anksiyete veya dikkat sorunlarının tedavi edilmesi iyileşme sürecinde önemli rol oynar. Araştırmalar, uygun psikoterapi desteği alan bireylerde belirgin klinik iyileşme oranlarının anlamlı düzeyde arttığını göstermektedir. Erken dönemde profesyonel destek alınması bağımlılığın kronikleşmesini önleyen en önemli faktörlerden biridir.”
